Ortaokul Matematik Soru Bankası Nasıl Seçilir?

Kırtasiyede On Dakikada Verilen Karar Bir Yıl Boyunca Yaşar

Her ağustos sonunda aynı sahneyi görürüm. Veli elinde listeyle kırtasiyeye girer, rafta yan yana duran on beş kitaba bakar, hepsinin kapağı iddialıdır, hepsinin arkasında benzer cümleler yazar. On dakika sonra en kalın olanı ya da tanıdık bir ismin tavsiye ettiğini alıp çıkar. O kitap eylülden hazirana kadar çocuğun masasında durur. Bu yüzden ortaokul matematik soru bankası nasıl seçilir sorusu, kırtasiyede on dakikaya sıkıştırılamayacak kadar önemlidir.

Yanlış kaynak seçildiğinde ortaya çıkan tablo hep aynıdır: kitap ilk yirmi sayfadan sonra açılmaz. Öğrenci onu sevmediği için değil, kitap ona göre olmadığı için açmaz. Seviyesi çok üstündeyse çocuk her testte tıkanır ve matematikten uzaklaşır. Seviyesi çok altındaysa on beş dakikada bitirir, ilerlediğini sanır, sınavda tökezler. İkisi de zaman kaybıdır, ama ikincisi daha sinsidir çünkü velide "çalışıyor" izlenimi bırakır.

Doğru kaynak ise sessizce işini yapar. Çocuk oturur, çözer, tıkandığı yerde çözümü okur, anlar, devam eder. Tıkanma vardır ama duvara toslama yoktur. Bir sonraki teste geçme isteği kırılmaz. Yıl sonunda o kitabın kaç sayfası çözülmüşse, öğrencinin matematikte kat ettiği yol da aşağı yukarı odur.

Bu yazıda kitap markası önermeyeceğim. Marka her yıl değişir, seçim ölçütleri değişmez. Anlatacağım şey, bir veli olarak elinize aldığınız kitabı on dakikada nasıl değerlendireceğiniz. Bunu yapabildiğinizde rafta hangi yayın olursa olsun doğru olanı ayırt edersiniz.

İlk Ölçüt: Kazanım Uyumu

Bir kaynağa bakarken ilk kontrol edeceğiniz şey içindekiler sayfasıdır. Kitabın ünite başlıkları, çocuğun sınıfında okutulan müfredatın ünite başlıklarıyla örtüşüyor mu? Bu basit görünen kontrol, aslında en çok atlanan kontroldür. Milli Eğitim müfredatı zaman zaman güncellenir; bir kazanım sınıf değiştirir, bir konu kapsam dışına çıkar. Eski baskı bir kitap, artık okutulmayan bir konuyu hâlâ elli soruyla işliyor olabilir.

Sınıf sınıf bakalım. Beşinci sınıfta doğal sayılarla işlemler, kesirler ve temel geometri ağırlıktadır. Altıncı sınıfta cebirsel ifadeler ve oran girer, kesir işlemleri derinleşir. Yedinci sınıfta tam sayılar, rasyonel sayılar, oran-orantı ve cebirsel ifadeler öne çıkar. Sekizinci sınıfta çarpanlar ve katlar, üslü ifadeler, kareköklü ifadeler, özdeşlikler, doğrusal denklemler ve üçgenler yılın omurgasını kurar. Elinizdeki kitapta bu başlıkların ağırlığı sınıfa göre doğru dağılmış mı, içindekilere bakarak anlarsınız. Hangi sınıfta hangi konunun işlendiğini ortaokul matematik konuları yazımızda ayrıntısıyla bulabilirsiniz.

İkinci kontrol soru sayısının dağılımıdır. İyi bir ortaokul matematik soru bankası, konuya ayrılan soru sayısını o konunun müfredattaki ağırlığına göre belirler. Sekizinci sınıfta üçgenlere on beş soru ayırıp basit bir alt başlığa altmış soru yığan kitap, öğrencinin zamanını yanlış yere harcatır. İçindekiler sayfasındaki sayfa aralıklarına bakmak bu dengeyi görmek için yeterlidir.

Üçüncüsü baskı yılıdır. Kapakta yazan yıl değil, künyedeki baskı bilgisi önemlidir. Bir önceki yılın kitabını indirimde bulmak cazip gelir, ama müfredat değişikliği olan bir yıla denk gelirseniz o indirim pahalıya patlar.

Zorluk Basamak Basamak mı Yükseliyor, Yoksa Düz mü Gidiyor?

Rafta duran kitapların çoğu "kolaydan zora" diye tanıtılır, ama bunun gerçekten uygulanıp uygulanmadığını anlamanın pratik bir yolu var. Kitabı ortasından açın, herhangi bir testin ilk üç sorusuna ve son üç sorusuna bakın. İlk sorular tek adımda çözülüyorsa, son sorular iki üç kavramı birleştiriyorsa o kitapta basamak vardır. İlk soru da son soru da aynı hamleyi istiyorsa, kitap boyunca öğrenci hep aynı yerde kalacak demektir.

Basamaklı yapının önemi şudur: öğrenci ilk sorularda konuyu tanır, ortada pekiştirir, sonda zorlanır. Bu üç aşama aynı test içinde yaşandığında çocuk hem güven kazanır hem sınırını görür. Düz giden kitapta ise ya baştan sona sıkılır ya baştan sona ezilir.

Zorluk konusunda velilerin en sık yaptığı hata, çocuğun bir üst seviyesindeki kitabı almaktır. "Zorlansın da gelişsin" düşüncesi mantıklı görünür, sahada ise tersi olur. Sürekli çözemediği soruyla karşılaşan öğrenci, bir süre sonra kitabı açmadan önce yenilmiş hisseder. Matematikte kendine güvenin nasıl aşındığını ve nasıl geri kazanıldığını çocuğum matematikte zorlanıyor ne yapmalıyım yazısında ayrıntılı anlattım.

Tersi durum da vardır. Konuyu iyi bilen bir öğrenciye temel seviye kitap alındığında çocuk sayfaları hızla geçer, bol bol doğru yapar, ama zorlanmadığı için hiçbir yeni şey öğrenmez. Bu öğrenciye lazım olan şey daha kalın kitap değil, daha üst basamaklı kitaptır.

Çözümler Var mı, Yoksa Sadece Cevap Anahtarı mı?

Bu, ortaokul matematik soru bankası seçiminde en belirleyici ayrımdır ve çoğu veli kitabı alırken buna bakmaz. Kitabın arkasını açın. Gördüğünüz şey harflerden ibaret bir cevap anahtarıysa, o kitap evde tek başına çalışan bir öğrenci için yarım kalmış bir araçtır. Çocuk soruyu yanlış yapar, doğru cevabın C olduğunu öğrenir, neden C olduğunu öğrenemez. O soru bir daha karşısına çıktığında yine yanlış yapar.

Çözümlü kaynakta ise öğrenci kendi hatasını yakalar. "Ben burada paydayı eşitlerken payı çarpmayı unutmuşum" diyebilen bir öğrenci, o hatayı bir daha nadiren yapar. Öğrenmenin gerçekleştiği an, sorunun çözüldüğü an değil, hatanın nerede yapıldığının görüldüğü andır.

Çözümlerin niteliği de önemlidir. Bazı kitaplarda çözüm bölümü üç satırda özetlenir, ara adımlar atlanır. Bu, çözümü olmayan kitaptan biraz daha iyidir ama yeterli değildir. İyi çözüm, öğrencinin takıldığı ara adımı gösterir; hangi kuralın neden uygulandığını bir cümleyle söyler. Son yıllarda pek çok yayın karekodlu video çözüm de ekliyor; özellikle geometri ve problem sorularında bu çok işe yarıyor, çünkü şeklin üzerine çizilen tek bir yardımcı doğru yazıyla anlatılmaktan çok daha hızlı kavranıyor.

Kitapçıda bu kontrolü yapmak kolaydır: çözüm bölümünden rastgele bir sorunun çözümüne bakın ve kendinize şunu sorun — çocuğum bunu tek başına okuyup anlayabilir mi? Cevabınız hayırsa o kitap raftaki yerinde kalsın.

Sınıf Seviyesine Göre Ne Değişir?

Her sınıfın kaynak ihtiyacı farklıdır, çünkü her sınıfın matematikle kurduğu ilişki farklıdır. Aynı ölçütleri kullanırsınız ama ağırlıkları değiştirirsiniz.

Beşinci ve Altıncı Sınıf

Bu iki sınıfta öncelik alışkanlıktır, soru sayısı değil. Kalın bir kitap yerine, konu anlatımı da içeren daha ince bir kaynak genellikle daha iyi sonuç verir. Yeni ortaokula başlamış bir çocuk için sayfa düzeni de bir ölçüttür: soruların üzerine yığıldığı, boşluğu olmayan sayfalar gözü yorar. İşlem alanı bırakılmış, ferah dizilmiş bir kitap bu yaşta çözülme oranını gerçekten değiştirir.

Yedinci Sınıf

Yedinci sınıf, ortaokulun sırt ağrısıdır. Cebir gerçek anlamda başlar, rasyonel sayılar girer, konular birbirinin üzerine biner. Bu sınıfta seçilecek kaynakta konu tekrarı bölümlerinin bulunması, yani her ünitenin sonunda önceki üniteleri de yoklayan karma testlerin olması önemlidir. Yedinci sınıfın altıncı sınıf eksiğiyle ilerlemesi çok yaygındır ve karma testler bu eksiği erken gösterir.

Sekizinci Sınıf

Sekizinci sınıfta seçim ölçütü değişir: artık soru tipinin sınav diline yakınlığı belirleyicidir. Uzun metinli, günlük hayattan bir durumu anlatan, birden fazla kazanımı aynı soruda birleştiren sorular bu yaşta gerekir. Yalnızca klasik işlem soruları içeren bir ortaokul matematik soru bankası, sekizinci sınıf öğrencisini sınav diline hazırlamaz. Bu sınıfta kitabın içinde deneme formatında bölümler bulunması da tempoyu ölçmek açısından yararlıdır.

Kaç Tane Ortaokul Matematik Soru Bankası Yeterlidir?

Bu soruya sahada verdiğim cevap hep aynı: bir tanesi, bitirilmek şartıyla. Üç kitabın ilk otuz sayfası çözülmüş bir masa, bir kitabın tamamı çözülmüş masadan her zaman daha kötüdür. Birden fazla kaynak, öğrenciye "seçenek" değil "kaçış" sunar. Zorlandığı testte tıkanan çocuk diğer kitaba geçer, orada da tıkanır, üçüncüsüne geçer. Gün sonunda üç kitap açılmış, hiçbir konu bitmemiştir.

Tek istisnası şudur: temel kaynak bitmişse ve öğrenci belirli bir konuda hâlâ zayıfsa, o konuya özel ek fasikül alınabilir. Burada alınan şey ikinci bir kitap değil, bir eksiğin üzerine gidilen hedefli bir kaynaktır. Bunu da konu bittikten sonra yapmak gerekir, ortasında değil.

Kaynağın kaç tane olduğundan çok, nasıl kullanıldığı belirleyicidir. Kitabın hangi gün hangi bölümünün çözüleceği baştan belli değilse, en iyi kaynak bile raf süsü olur. Haftalık akışın nasıl kurulduğunu ve hangi güne ne kadar matematik konduğunu ortaokul matematik çalışma programı yazımızda adım adım anlattım.

Bir de şu var: alınan kitabın bitirilebilir olması gerekir. Bin beş yüz soruluk bir kaynağı ders yılı boyunca bitirmek, haftada belirli sayıda test çözmeyi gerektirir. Çocuğun mevcut temposuyla bu sayı tutmuyorsa, kitabı almadan önce ya tempoyu ya kitabı değiştirmek gerekir. Bitirilemeyeceği baştan belli olan kaynak, ilk günden itibaren bir suçluluk kaynağıdır.

Ortaokul Matematik Soru Bankası Nasıl Seçilir: Üç Ölçüt Tek Bakışta

Rafın önüne geçmeden önce yukarıdaki bölümleri tek yerde toplayayım:

• Kazanım uyumu: kitabın konu sırası çocuğun sınıfındaki kazanımlarla örtüşüyor mu.
• Zorluk basamağı: testler kolaydan zora basamaklanıyor mu, yoksa hep aynı seviyede mi gidiyor.
• Çözüm kalitesi: arkada gerçek çözüm mü var, yoksa yalnız cevap anahtarı mı.

Kitapçıda On Dakikada Yapılabilecek Kontrol

Bütün bu ölçütleri kırtasiyede uygulanabilir bir sıraya koyalım. Kitabı elinize aldığınızda şu adımları izleyin.

Önce içindekilere bakın: ünite başlıkları çocuğun sınıfının müfredatıyla örtüşüyor mu, konulara ayrılan sayfa sayıları dengeli mi. Sonra künyeye bakın: baskı yılı güncel mi. Ardından kitabı ortasından açıp bir testin ilk ve son sorularını karşılaştırın: zorluk basamağı var mı. Sonra arkaya geçip çözüm bölümünü yoklayın: adım adım çözüm mü, yoksa harf listesi mi. Son olarak rastgele iki sayfayı yan yana koyun: sayfa düzeni ferah mı, şekiller net basılmış mı, geometri çizimleri ölçekli görünüyor mu.

Bu beş adım gerçekten on dakika sürer ve elinizdeki kitap hakkında kapak yazılarının söyleyebileceğinden çok daha fazlasını söyler. Mümkünse bu kontrolü çocukla birlikte yapın. Kendi kitabını seçme sürecine katılan öğrencinin o kitabı açma isteği, hazır getirilmiş kitaba göre belirgin biçimde yüksek olur.

Bir uyarı da satın alma kanalı üzerine. İnternetten alırken içindekiler ve örnek sayfa görselleri paylaşılmayan ürünlerde bu kontrollerin hiçbirini yapamazsınız. Ortaokul matematik soru bankası gibi bir yıl kullanılacak bir kaynağı, içini göremeden almak gereksiz bir risktir. Kitabı kırtasiyede inceleyip sonra istediğiniz yerden almanız, en pratik yol olur.

Doğru Kaynak Tek Başına Yetmediğinde

Şunu açıkça söylemek isterim: kaynak seçimi bir çözüm değil, bir başlangıç koşuludur. Kitap iyi olduğu için matematik düzelmez; iyi kitap, düzelmenin önündeki gereksiz engelleri kaldırır. Asıl belirleyici olan, çocuğun o kitapla ne yaptığıdır.

Eğer öğrenci konuyu okulda anlamıyorsa, en iyi ortaokul matematik soru bankası bile boş sayfa olarak kalır. Soru çözmek, bilineni pekiştirmenin yoludur; bilinmeyeni öğretmenin yolu değildir. Bu durumda önce anlama sorununu çözmek, sonra soru bankasına dönmek gerekir. Sıra tersine döndüğünde çocuk her testte yanlış yapar ve yanlışın sebebini dikkatsizlik sanır.

Velinin burada yapabileceği en yararlı şey, kitabın kaç sayfasının çözüldüğünü değil, çözülen sayfalarda ne olduğunu izlemektir. Yanlışlar hangi konuda toplanıyor, aynı hata tekrar ediyor mu, öğrenci çözümü okuyunca anlıyor mu. Bu üç sorunun cevabı, bir dönemlik gidişat hakkında herhangi bir not ortalamasından daha fazlasını söyler.

Eksiğin yeri belirlendikten sonra hedefli çalışmak gerekiyorsa, birebir ilerlemek en hızlı yoldur. Ortaokul matematik özel ders sürecinde ilk yaptığım iş, öğrencinin elindeki kaynağı birlikte açıp yanlışlarının haritasını çıkarmaktır. Çalışma düzeni ve ders sıklığı hakkında konuşmak isterseniz ücretler ve ders bilgileri sayfasından bana ulaşabilirsiniz.

Konu anlatımlarını izleyerek eksiklerini kendi başına kapatmak isteyen öğrenciler için ders videolarını YouTube kanalımda ücretsiz paylaşıyorum.