Ara Tatilde Matematik Tekrarı: Velinin Gün Gün Planı

Bir haftalık molayı boşa da, yüke de çevirmemek

Okulun ilk yoğun haftaları geride kalıp ilk yazılılar da okunduğunda evlerde aynı soru sorulur: tatil bir dinlenme mi olacak, yoksa açıkları kapatma fırsatı mı? Benim yirmi yılı aşan öğretmenlik deneyimimde gördüğüm şu: ara tatilde matematik ne tamamen bırakılmalı ne de sabahtan akşama kadar test çözülen bir kampa dönüştürülmeli. Doğru ölçü, günde kısa ama düzenli bir tekrar ve bu tekrarın veliyle birlikte, önceden konuşularak kurulmasıdır.

Bu yazıda size gün gün işleyen bir çizelge veriyorum. Çizelge 5, 6, 7 ve 8. sınıfa uyarlanabilir; her günün bir amacı, bir süresi ve velinin o gün yapacağı tek bir işi var. Hiçbir gün çocuğun yanında saatlerce oturmanızı istemiyorum. İstediğim şey, tatilin başında yarım saatlik bir hazırlık ve her akşam beş dakikalık bir kontrol.

Kasım ara tatili çoğu ailede ilk yazılı sonuçlarıyla aynı zamana denk gelir. Bu yüzden elinizde, başka hiçbir dönemde bu kadar taze olmayan bir veri vardır: çocuğun kendi kâğıdı. Plan da tam olarak oradan başlıyor.

Tatile girmeden önceki akşam: yazılı kâğıdı ve defter masada

Planı kurmadan önce çocuğunuzla birlikte üç şeyi masaya koyun: matematik yazılı kâğıdı, okul defteri ve varsa öğretmenin verdiği tatil ödevi. Kâğıda bakarken notu değil, yanlışların türünü konuşun. İşlem hatası mı, soruyu yanlış okuma mı, yoksa konuyu hiç kavramamış olma mı? Bu üç hata türü üç farklı çalışma ister ve tatil planı bu ayrıma göre şekillenir.

Örneğin 6. sınıftaki bir çocuk kesir sorusunda paydaları eşitlemeyi unutmuşsa bu bir kavram eksiğidir; ona aynı türden on soru çözdürmek işe yaramaz, önce kesrin ne anlattığını bir modelle yeniden görmesi gerekir. Aynı çocuk doğru kurduğu işlemde çarpımı yanlış yapmışsa sorun dikkat ve işlem akıcılığıdır; bunun ilacı kısa, günlük işlem çalışmasıdır. Eksikleri erken fark etmenin işaretlerini daha önce okul açılmadan matematik eksiği nasıl fark edilir yazısında ayrıntılı anlatmıştım; o listeyi bu akşam yanınızda bulundurmak işinizi kolaylaştırır.

Son olarak öğretmenin verdiği ara tatil matematik ödevini sayfa sayfa sayın ve günlere bölün. Ödevi ilk iki güne yığmak da, son akşama bırakmak da aynı derecede yorucudur. Böylece ara tatilde matematik için elinizde üç kalem olur: zorunlu ödev, kâğıttan çıkan zayıf konu ve kısa günlük işlem çalışması.

Gün gün çizelge: dokuz günün her birine tek bir amaç

Ara tatil hafta sonlarıyla birlikte dokuz güne yayılır. Aşağıdaki çizelgede iki gün tamamen boş, iki gün çok hafif bırakıldı. Bu bilinçli bir tercih: dinlenmeyen çocuk dönüşte de verimli çalışmaz. Çalışma günlerinde süre 5. sınıfta 30 dakika civarında, 8. sınıfta 45-60 dakikaya kadar çıkabilir. Süreyi saatle değil, o günün amacının tamamlanmasıyla ölçün.

• 1. gün (cumartesi): Tamamen dinlenme. Matematik kitabı açılmaz. Önceki akşam kurulan plan buzdolabına ya da çalışma masasının üstüne asılır, o kadar.
• 2. gün (pazar): Hafif başlangıç. Yazılıdaki yanlış soruların yalnızca ikisi, bu kez acele etmeden yeniden çözülür. Amaç, çocuğun hatasını kendi gözüyle görmesi.
• 3. gün: Zayıf konunun kavram tekrarı. Defterdeki konu anlatımı okunur, ders kitabındaki çözümlü örnekler kapatılıp yeniden yapılır. Test çözülmez.
• 4. gün: Aynı konudan kolaydan zora sıralı on-on iki soru. Takıldığı sorunun yanına bir işaret koyar, geçer.
• 5. gün: Tatil ödevinin büyük bölümü. Ödev sayfaları dikkatle bitirilir; ödev tamamlandıktan sonra ek çalışma yapılmaz.
• 6. gün: Boş gün. Aile gezisi, kitap, oyun, uyku.
• 7. gün: Karışık tekrar. İlk dönemin işlenen bütün konularından karışık on beş-yirmi soru. Burada ara tatil tekrar testleri işe yarar, ama tek bir test yeter.
• 8. gün: İşaretli soruların günü. Önceki günlerde işaret konan sorulara dönülür; hâlâ çözülemeyenler öğretmene sorulmak üzere ayrı bir kâğıda yazılır.
• 9. gün (pazar): Yalnızca okul çantası, defter düzeni ve dönüş haftasının ders programına bakış. Yeni konu çalışılmaz.

Ara tatilde matematik çizelgesi nasıl uyarlanır: sınıfa göre küçük ayarlar

Bu çizelge bir iskelettir; her ailenin tatili farklıdır. Şehir dışına çıkacaksanız boş günleri yolculuk günlerine kaydırın, çalışma günlerini eve döndüğünüz günlere toplayın. 5. sınıfta 4. günün soru sayısını sekize indirin; 8. sınıfta 7. günün karışık tekrarını süreli bir mini denemeye çevirebilirsiniz. Hazır bir ara tatil çalışma programı bulduysanız onu atmanız gerekmez; yalnızca boş günleri ve yazılı kâğıdından gelen zayıf konuyu içine yerleştirin.

Velinin her günkü görevi: beş dakikalık kontrol, uzun oturma değil

Pek çok veli planı kurduktan sonra ya tamamen geri çekilir ya da her oturumda çocuğun yanında oturur. İkisi de planı bozar. Benim önerim, günün sonunda beş dakikalık bir kontrol. Bu kontrolde üç soru sorun: Bugün ne çalıştın? Hangi soruda takıldın? Yarın neye bakacaksın? Cevapları çocuk versin, siz yalnızca dinleyin.

Defteri karıştırırken doğru sayısını değil, işaretli soruları görün. Çocuk takıldığı soruyu işaretlemişse plan çalışıyor demektir; çünkü tatilin asıl kazancı, dönüşte öğretmene götürülecek somut bir soru listesidir. Yanlışları silip doğrusunu yazdırmayın, işaretli kalsınlar. Ödev başında ne kadar karışmanız gerektiğini matematik ödevine yardımda sınırın nerede başladığını anlattığım yazıda bulabilirsiniz; aynı ölçü tatilde de geçerlidir.

Çalışan veliler için de bu düzen uygundur. Sabah çıkmadan önce o günün amacını çizelgeden birlikte okuyun, akşam eve döndüğünüzde kontrolü yapın. Gün boyunca telefonla soru sormak ya da fotoğraf istemek, çocuğun kendi başına çalışma alışkanlığını zayıflatır. Ara tatilde matematik tekrarının bir faydası da budur: çocuk okulun zil sesi olmadan kendi zamanını yönetmeyi dener.

Ara tatilde matematik tekrarını verimli kılan üç yöntem

Çizelge neyin ne zaman çalışılacağını söyler; ama tekrarın nasıl yapıldığı en az takvim kadar önemlidir. Aynı yarım saat, yanlış yöntemle geçerse çocuk yorulur ve hiçbir şey kalmaz. Yıllardır derslerimde işe yaradığını gördüğüm üç yöntemi, evde velinin de kolayca uygulayabileceği biçimde anlatıyorum.

Birincisi: Çocuğa konuyu size anlattırın. Kavram tekrarı gününde çocuk defterine bakarak konuyu beş dakika boyunca size anlatsın. Siz matematik bilmiyor olsanız da olur; hatta bu daha iyidir, çünkü "bunu neden böyle yaptın" sorusunu gerçekten merak ederek sorarsınız. Örneğin 7. sınıftaki bir çocuk tam sayılarla çarpmada işaret kuralını anlatırken "eksi ile eksi artı olur" demekle yetinip nedenini açıklayamıyorsa, ezberlediği ama anlamadığı bir yer bulunmuş demektir. Anlatamadığı nokta, o günün asıl çalışma konusudur.

İkincisi: Yanlışlar için ayrı bir kâğıt tutun. Tatil boyunca yapılan her yanlış, sorunun kendisi ve yanlışın nedeniyle birlikte tek bir kâğıda yazılsın. Neden kısmı kısa olabilir: "paydaları eşitlemedim", "soruda istenen çevreydi, alanı buldum" gibi. Ara tatilde matematik çalışan çocuk bu kâğıtta aynı nedenin iki üç kez tekrar ettiğini kendi gözüyle görür ve bu fark ediş, sizin yüz kez uyarmanızdan daha etkilidir. Tatil bittiğinde bu kâğıt hem öğretmen için hem de bir sonraki yazılı hazırlığı için hazır bir yol haritasına dönüşür.

Üçüncüsü: Çocuk kendi sorusunu yazsın. Konu tekrarının sonunda çocuktan, çözdüğü örneklere benzeyen bir soruyu kendisinin kurmasını isteyin. 5. sınıftaki bir çocuk "bir sınıfta 28 öğrenci var, dörtte biri gözlüklü" diye başlayan bir problem yazabiliyorsa, kesrin bir bütünün parçası olduğunu kavramıştır. Soru yazmak, soru çözmekten daha derin bir anlayış ister; çünkü çocuk hangi bilginin eksik kalırsa sorunun çözülemeyeceğini düşünmek zorunda kalır. Kurduğu soruyu ertesi gün kendisi çözsün ya da size çözdürsün; bu küçük oyun, tekrarı sıkıcı olmaktan çıkarır.

Bu üç yöntemin ortak noktası, çocuğu dinleyen değil konuşan, izleyen değil üreten konuma getirmesidir. Ara tatilde matematik tekrarı bu şekilde yapıldığında, test sayısı az olsa bile öğrenilen şey daha uzun süre akılda kalır. Hangi yöntemi seçeceğiniz çocuğun yaşına ve o günkü enerjisine göre değişebilir; tek bir yöntemle bütün tatili geçirmeniz gerekmez.

Plan bozulduğunda ne yapmalı: üç tipik tablo

Her plan bir yerden aksar; önemli olan aksadığında ne yapacağınızı önceden bilmek. Sahada en sık gördüğüm üç durum şunlar.

Birinci tablo: Çocuk masaya oturmuyor. Bu genellikle sürenin uzun ya da hedefin belirsiz olduğu anlamına gelir. "Bir saat çalış" yerine "bu altı soruyu bitir, sonra serbestsin" deyin. Bitiş çizgisi görünen iş daha kolay başlar. Direnç sürüyorsa o günü boş güne çevirin ve ertesi gün iki günün amacını birleştirmeyin; biri kalsın.

İkinci tablo: Ödev bitti, gerisine itiraz var. Bazı çocuklar okulun verdiği ödevi bitirdikten sonra ek çalışmayı haksızlık olarak görür. Burada pazarlığı uzatmayın; ara tatil matematik ödevi tamamlandıysa ek iş yalnızca yazılıdan çıkan tek bir zayıf konuyla sınırlı kalsın. Konu tek, süre kısa olunca itiraz da yumuşar.

Üçüncü tablo: Çocuk her soruda takılıyor. Bu durum planın değil, eksiğin büyüklüğünün işaretidir. Dördüncü günde on iki sorunun sekizinde takılan bir çocuğa yedinci günde karışık test vermek anlamsızdır. O zaman 7. günü de kavram tekrarına ayırın ve tatilden sonra eksik konunun planlı biçimde ele alınması için öğretmenle konuşun. Bu tabloda ara tatilde matematik tek başına açığı kapatamaz; ama açığın nerede olduğunu çok net gösterir.

Tatil dönüşü ilk hafta: kazanılanı kaybetmemek

Dokuz günlük düzenin karşılığını en çok tatil dönüşü ilk haftada görürsünüz. Dönüş haftası çoğu zaman yeni bir üniteyle başlar ve tatilde ne yapıldığı orada belli olur. Bu haftayı da hafife almayın: tatilde ayrılan soru kâğıdı ilk matematik dersinde öğretmene gösterilsin. Bunu çocuk kendisi yapsın; veli olarak okul kapısında öğretmeni beklemeniz gerekmez.

Dönüşten sonraki birkaç gün, akşamları yalnızca o günün dersinde işlenen konudan birkaç soru çözülsün. Tatilde kurulan günlük kısa çalışma alışkanlığı böylece kırılmadan okul temposuna bağlanır. İkinci yazılı yaklaştığında hazırlığı nasıl planlayacağınızı matematik yazılı hazırlığında velinin bir hafta önceden yapabileceklerini anlattığım yazı adım adım gösteriyor.

Bir de şunu not edin: tatilde hangi gün planın aksadığını, hangi konuda takıldığını kısa bir kâğıda yazın. Bu not, ikinci dönemdeki ara tatil için en değerli rehberiniz olur. Aynı hatanın iki tatil üst üste tekrar etmesi, eksiğin kalıcı olduğunun açık bir işaretidir.

Dışarıdan destek gerekir mi: karar vermek için ölçüler

Velilerin bu dönemde en sık sorduğu sorulardan biri, tatili yoğun bir ders programına çevirmeye değer mi sorusudur. Benim cevabım çoğu durumda hayır. Bir haftada sıkıştırılmış çok sayıda ders, çocuğu yorar ve okul açıldığında tükenmiş bir öğrenci getirir. Ara tatilde matematik için dışarıdan destek, ancak belirli işaretler varsa anlamlıdır.

Bu işaretleri şöyle sıralayabilirim: çocuk yazılı kâğıdındaki yanlışların çoğunu kendi başına yeniden çözemiyorsa, zayıf konu bir önceki sınıfın konusuna dayanıyorsa (örneğin 7. sınıfta denklemde zorlanan çocuğun asıl sorunu 6. sınıftaki cebirsel ifadelerse), ya da evde her çalışma tartışmayla bitiyorsa. Bu durumlarda tatil, bir uzmanın çocuğun seviyesini görüp kalıcı bir plan kurması için uygun bir başlangıç noktası olabilir. Tatilde birkaç oturumluk seviye tespiti, sonra okul döneminde haftalık düzenli derse geçiş, sıkıştırılmış bir tatil kampından çok daha sağlıklı sonuç verir.

Birebir desteğin nasıl işlediğini, hangi sınıfta nelere odaklanıldığını ve ilk görüşmenin nasıl ilerlediğini ortaokul matematik özel ders sayfasında bulabilirsiniz. Karar verirken ölçünüz şu olsun: destek, çocuğun okuldaki derse kendi başına katılabilmesini sağlamalı; onun yerine düşünmemeli.

Kısa ama düzenli olanın gücü

Bir haftalık tatilde mucize beklemeyin. Ama günde yarım saatlik, amacı belli bir çalışmanın dönüşte nasıl bir fark yarattığını her dönem yeniden görüyorum. Çocuk yazılıdaki hatasını anlamış, takıldığı soruyu not etmiş ve dinlenmiş olarak okula dönüyorsa tatil amacına ulaşmıştır. Planın gücü ayrıntısında değil, her gün aynı küçük adımın atılmasındadır.

Son bir hatırlatma: çizelgeyi çocuğunuzla birlikte hazırlayın, boş günleri de onun seçmesine izin verin. Kendi seçtiği günü dinlenen çocuk, çalışma günlerine daha az direnç gösterir. Sınıf düzeyine göre örnek soru çözümleri ve konu anlatımları için YouTube kanalımızdaki videolara tatil boyunca göz atabilirsiniz.